Шинэ санхүүгийн хямрал ойртож байж магадгүй

2008 оны есдүгээр сарын 15-нд, Леман Бразерс банк дампуурлаа зарлах өдөр Бобби Сигалл Лондоны Канари Уорф дахь оффистоо өглөөний 6 цагт иржээ. Тэр өдөр нь түүний ажилдаа цагтаа ирсэн хамгийн сүүлийн өдөр болсон байна.

Тэр үед тэрээр “Lehman Brothers” банкны арилжаачин байсан бөгөөд АНУ дахь толгой компани нь сүйрлийн ирмэг дээр ирээд байв.

Бобби хэлэхдээ:
Америкийн мэдээгээр банк дампуурч байгааг сонссон ч Их Британид бидэнд яг юу болохыг хэн ч ойлгоогүй. Ажилчдыг ажилдаа ир гэсэн. Гэвч оффист очиход жинхэнэ эмх замбараагүй байдал эхэлсэн. Америк дахь хамт олон утсаа авахгүй, зарим нь ханан дээрх зургаа хүртэл авч “эд нар надад өртэй” гэж байсан.

Тэрээр муу зүйл болохыг мэдэрч байсан тул урьдчилан бэлдсэн байжээ.
Тэр бүр сүүлийн өдөр дэлгүүрийн тэргэнцэр авч, автомат машины картаа хүчингүй болохоос нь өмнө 300 фунтын шоколад авч дуусгасан байна.

Удалгүй тэрээр мянга мянган ажилтнуудын хамт эд зүйлсээ хайрцагт хийж гарсан нь дэлхийн санхүүгийн хямралын бэлгэдэл болсон зураг болсон юм. Энэ хямрал олон мянган компанийг сөхрүүлж, сая сая хүнийг ажилгүй болгож, Дэлхийн II дайнаас хойших хамгийн урт эдийн засгийн уналтыг авчирсан.

Дахин нэг хямралын дохио асаж байна

Одоо дэлхийн эдийн засгийн самбар дээр анхааруулах хэд хэдэн гэрэл анивчиж эхэлжээ.
Зарим эдийн засагчид бид шинэ санхүүгийн хямралын эхний үе шатанд орсон байж магадгүй гэж үзэж байна.

2008 онд эрсдэлтэй ипотекийн зээл нурж эхлэхэд банкууд хоорондоо хүртэл мөнгө зээлдэхээ больж, улмаар “зээлийн хямрал” үүссэн.

Харин өнөөдөр эрсдэлтэй бүс нь уламжлалт банкууд биш, харин хувийн зээлийн сангууд (private credit funds) болжээ.

Хувийн зээлийн зах зээл шинэ эрсдэл үүсгэж байна

Сүүлийн жилүүдэд:

• BlackRock
• Blackstone
• Apollo Global Management
• Blue Owl Capital

зэрэг том хөрөнгө оруулалтын компаниудын зарим сангуудаас хөрөнгө оруулагчид тэрбум тэрбумаар нь мөнгөө буцаан татах хүсэлт гаргаж эхэлжээ.

Английн төв банкны дэд ерөнхийлөгч Сара Бриден:

“Энд 2008 оны хямралын сүүдэр харагдаж байна.
Хэт их өр, ойлгомжгүй бүтэц, санхүүгийн системтэй гүн холбоотой байдал — энэ бүхэн өмнөхтэй төстэй.”

Түүний хамгийн их санаа зовж буй зүйл бол:

өр дээр дахин өр тавьсан бүтэц.
Өөрөөр хэлбэл:

• нэг сан мөнгө зээлнэ
• тэр мөнгийг өөр эх үүсвэрээс өөрөө зээлсэн байна
• тэр эх үүсвэр ч бас өртэй байдаг

Ингэснээр нэг алдагдал бүхэл системд түргэн тархах эрсдэлтэй.

Газрын тосны үнэ дахин өсч байна

2008 оны хямралын нэг шалтгаан нь газрын тос байв.
Тэр үед Brent газрын тос:

• 2007 онд 50 доллар
• 2008 онд 147 доллар

болтлоо өссөн.

Өнөөдөр газрын тос дахин 100 доллараас давж, Ираны асуудлаас болж Hormuz-ийн хоолой хаагдсанаар илүү өсөх эрсдэлтэй болжээ.

International Energy Agency-ийн тэргүүн Фатих Бирол үүнийг:

“Түүхэн дэх хамгийн ноцтой эрчим хүчний аюулгүй байдлын хямрал”

гэж нэрлэсэн байна.

Хиймэл оюуны “хөөс”

Өөр нэг аюул бол AI хөрөнгө оруулалтын хөөс юм.

Сүүлийн үед AI салбарт:

• 2 их наяд доллароос их хөрөнгө
• цөөн хэдэн компанид төвлөрсөн
• хувьцааны зах зээл хэт хөөрөгдсөн

АНУ-ын S&P 500 индексийн нийт үнэлгээний:

37% нь ердөө 7 компанид төвлөрчээ, үүнд:

• Nvidia
• Microsoft
• Alphabet
• Amazon

орно.

Хэрэв эдгээр компаниудын үнэлгээ огцом унавал:

• тэтгэврийн сан
• жижиг хөрөнгө оруулагч
• өрхийн хуримтлал

хамтдаа цохилтод орж болно.

Энэ удаа засгийн газрууд аврах хүчтэй юу?

2008 онд:

• засгийн газрууд банкуудыг аварсан
• төв банкууд хүүгээ бууруулсан
• их хэмжээний мөнгө хэвлэсэн

Харин өнөөдөр асуудал нь:

• улсын өр өндөр
• төсвийн боломж багассан
• улс орнуудын хамтын ажиллагаа сул болсон

International Monetary Fund хүртэл:

“Олон улсын хамтын ажиллагаа өмнөхөөс сул болсон”

гэж анхааруулжээ.

Өөрөөр хэлбэл:
дараагийн хямрал ирвэл 2008 оных шиг хурдан зохицуулахад хэцүү байж магадгүй.

Энэ удаагийн хямрал өмнөх шиг биш байж магадгүй

Шинжээчдийн үзэж байгаагаар:

дараагийн хямрал банкнаас эхлэхгүй байж магадгүй.

Харин:

• хувийн зээл
• эрчим хүч
• хиймэл оюуны хөрөнгө оруулалт
• геополитикийн мөргөлдөөн

эдгээрийн нийлбэрээс үүдэж болзошгүй.

Эдийн засагч Мохамед Эль-Эриан хэлэхдээ:

“Бид яг 2008 онд биш.
Гэхдээ санхүүгийн эмзэг байдал эдийн засгийг дахин уналтад түлхэх мөчид ойртож байна.”

Хамгийн их хохирох хүмүүс

Өмнөх бүх хямралын нэгэн адил:
хамгийн их хохирох хүмүүс нь

• бага орлоготой өрхүүд
• өртэй иргэд
• жижиг бизнесүүд

байдаг.

Учир нь эдгээр хүмүүс хамгийн бага хамгаалалттай байдаг.