Монгол хүний генд юу байгаа вэ?

Монгол хүний "Биологийн код"-ыг бүрэн тайлвал бидний бие, сэтгэхүй зүгээр нэг тохиолдлоор бий болоогүй. Энэ бол Төв Азийн хатуу ширүүн нөхцөлд 10,000+ жил "байгалийн шалгарал"-д орж боловсруулагдсан SUPER SURVIVAL KIT (Амьд үлдэх төгс бүрдэл) юм. Шинжлэх ухааны үүднээс бидний давуу болон сул талуудыг 18 пунктээр бүрэн задлая!

1. БИОЛОГИЙН "ТУСГАЙ ТОНОГЛОЛ" (Physiological Hardware)

Бидний бие махбодь яагаад бусад үндэстнээс ялгаатай ажилладаг вэ?

1.1. Гипокси (Hypoxia) буюу Хүчилтөрөгчийн "Турбо" систем

Бид далайн түвшнээс дээш өндөрт (1500м+) дассан тул уушгины багтаамж том, цусан дахь гемоглобины түвшин өндөр. Нам дор газар очиход монгол хүн энгийн хүнээс хамаагүй бага ядарч, илүү тэсвэртэй байдаг.

1.2. "CPT1A" Ген ба Өөх тосны "Дотоод зуух"

Арктикийн бүсийн хүмүүст байдаг генийн хувилбар бидэнд бий. Энэ нь өөх тосыг шууд шатааж, биеийг дотроос нь халаах өндөр чадвартай (High metabolic rate for lipids).

1.3. Бор өөхөн эд (Brown Adipose Tissue)

Монгол хүний биед, ялангуяа хүзүү, далны орчимд "Бор өөх" их байх магадлалтай. Энэ нь цагаан өөх шиг энерги хадгалах биш, харин шууд дулаан ялгаруулах үүрэгтэй "Халаалтын паар" юм.

1.4. Ясны нягтрал ба Булчингийн бүтэц (High Bone Mineral Density)

Морь унах, барилдах, хүнд хөдөлмөр эрхэлдэг байсан түүхээс үүдэн Монгол хүний ясны нягтрал (BMD) Ази дотроо хамгийн өндөрт тооцогддог. Ялангуяа доод мөчдийн ясжилт маш сайн тул хүнд ачаалал даах чадвартай.

1.5. Гэдэсний микробиомын "Сүүний үйлдвэр" (Gut Microbiome)

Монголчууд генетикийн хувьд сүү шингээх чадвар (Lactase persistence) муутай ч, гэдэс дотор нь сүү цагаан идээг боловсруулдаг Bifidobacterium төрлийн ашигтай бактериуд маш ихээр хуримтлагдсан байдаг. Энэ нь биднийг сүүгээр хордохгүйгээр шим тэжээл авах боломжтой болгодог ховор дасан зохицол юм.

1.6. Улирлын биологийн цаг (Seasonal Circadian Rhythm)

Монгол хүний бие нарны гэрлийн өөрчлөлтөд хэт мэдрэг. Өвөл болоход бие автоматаар "Хэмнэлтийн горим"-д шилжиж, илүү их унтах, өөх хуримтлуулах дохио өгдөг бол зун нь богино хугацаанд бага унтаж, их ажиллах горимд шилждэг "Улирлын мөчлөгт" программтай.

2. ТАРХИНЫ "СУПЕР" ЧАДВАРУУД (Cognitive Pros)

Бидний тархи яагаад "Хямралын менежер" гэж нэрлэгддэг вэ?

2.1. Динамик Хараа (Dynamic Visual Acuity)

Хөдөлж буй биетийг олж харах, захын хараа (Peripheral vision) маш сайн хөгжсөн. Энэ нь жолоо барих, дрон удирдах, E-Sport тоглоход давуу тал болдог.

2.2. Энтропи буюу Эмх замбараагүйг удирдах

Тодорхойгүй нөхцөл байдалд сандардаггүй. Маргааш юу болохыг мэдэхгүй байсан ч "Яг тухайн цагт нь шийдчихнэ дээ" гэдэг тайван, өөртөө итгэлтэй сэтгэл зүй (Psychological Resilience).

2.3. Нейропластик чанар (Adaptability)

Шинэ хэл, шинэ соёл, шинэ технологийг маш хурдан сурдаг. Тархи нь "Хайрцаглагдаагүй" учраас гадны орчинд хамгийн хурдан дасдаг үндэстэн.

2.4. Загвар таних чадвар (Pattern Recognition)

Байгалийн үзэгдэл, тэнгэрийн байдал, малын ааш занг ажиглаж цаг агаарыг таамагладаг байсан зөн совин нь орчин үед "Өгөгдлийн анализ" (Data analysis) хийх, зах зээлийн чиг хандлагыг мэдрэх чадвар болж хувирдаг.

2.5. Эрсдэл даах чадвар (High Risk Tolerance)

Монгол хүний тархины Амигдала (Айдсын төв) нь эрсдэлийг аюул гэхээсээ илүү боломж гэж харах хандлагатай. Тиймээс энтрепренершип, стартап бизнес, шинэ нээлт хийхэд зоригтой алхам хийдэг.

2.6. Ой тогтоалтын өвөрмөц бүтэц (Oral Tradition Memory)

Бичиг үсгээс илүү аман соёл давамгайлж байсан тул монгол хүний тархи үйл явдал, түүх, уялдаа холбоог цээжлэх (Narrative Memory) чадвар сайтай. Энэ нь хуульч, түүхч, урлагийн салбарт том давуу тал болдог.

3. СИСТЕМИЙН "АЛДАА" БУЮУ АНХААРАХ ЗҮЙЛС (Cognitive Cons)

Орчин үеийн нийгэмд бидэнд юу саад болж байна вэ?

3.1. Допамины "Өлсгөлөн" (Boredom Intolerance)

Нэг хэвийн, уйтгартай ажлыг удаан хийж чаддаггүй. Тархи байнга шинэ соргог зүйл, адал явдал нэхдэг тул ажлын тогтвор суурьшил муу байх талтай.

3.2. Холын харааны дутагдал (Short-termism)

"Өнөөдөр л амьд үлдэх нь чухал" гэсэн генийн санамжаас болж 10, 20 жилийн урт хугацааны хуримтлал, төлөвлөгөөнд итгэл муутай ханддаг (Present Bias).

3.3. Хэт бие даасан байдал (Hyper-Independence)

"Айлаас эрэхээр авдраа уудал". Бусдаас тусламж гуйхыг сул доройн шинж гэж үздэг. Энэ нь орчин үеийн багийн ажиллагаа (Teamwork)-д саад болдог.

3.4. Нүүрс усны тархины манан (Carb-Induced Brain Fog)

Бидний бие махбодь их хэмжээний гурил, сахар боловсруулахад зориулагдаагүй. Тиймээс өдрийн хоолонд их гурил идсэний дараа тархины үйл ажиллагаа эрс унаж, нойр хүрч, сэтгэн бодох чадвар удааширдаг (Metabolic mismatch).

3.5. Цусан төрлийн "Трайбализм" (Nepotism Tendency)

Нүүдэлчин ахуйд зөвхөн гэр бүл, садан төрөлдөө л итгэж амьд үлддэг байв. Энэ сэтгэхүй орчин үед "Танил тал, ах дүүсээ ажилд авах", "Нутаг нуга"-ын үзэл болж хувирч, мерит зарчим (чадахуйн зарчим)-ыг алдагдуулдаг.

3.6. Шөнийн амьдралын хэмнэл (Delayed Sleep Phase)

Монголчууд эрт унтаж, эрт босох гэхээсээ илүү оройн цагаар сэргэг байж, шөнө бүтээлчээр ажиллах хандлагатай (Night Owls). Энэ нь өглөө 09:00 цагт эхэлдэг орчин үеийн ажлын цагийн хуваарьтай зөрчилдөж, байнгын нойрны дутагдалд оруулдаг.

ДҮГНЭВЭЛ : Монгол хүн та бол "Үйлдвэрийн дамжлагын ажилтан" байхаар бүтээгдээгүй. Та бол ШИНИЙГ САНААЧЛАГЧ, АСУУДАЛ ШИЙДВЭРЛЭГЧ, ЭКСТРИМ НӨХЦӨЛИЙН ЭЗЭН юм.

Өөрийнхөө энэ "Биологийн код"-ыг зөв ойлгож, сул талаа хянаж, давуу талаа ашиглаж чадвал дэлхийд гарах боломж бидэнд бүрэн бий!

Та үүнтэй санал нийлэх үү? Аль шинж чанар нь танд илүү тохирч байна?

Эх сурвалж: Бадарчийн Одсүрэн